Van overbelaste leraar naar collectieve kracht in het onderwijs
Scholen kampen met een structureel tekort aan leraren, leerlingen worden dagelijks geconfronteerd met hoge sociale verwachtingen en het aantal leerlingen met mentale klachten groeit. Ook blijven de basisvaardigheden achter en nemen de verschillen tussen leerlingen toe. Waar de ene leerling opgroeit in welvaart, komt de andere leerling hetzelfde klaslokaal binnen met een knorrende maag.
Het onderwijs staat onder druk
Docenten staan midden in deze complexe realiteit. Ze worden geconfronteerd met grote maatschappelijke thema’s zoals kansenongelijkheid, taalachterstanden en uitdagingen in de leefomgeving van kinderen. De maatschappelijke uitdagingen van vandaag zijn direct voelbaar in het klaslokaal. Een ruzie die online begint, zet zich voort in de klas en spanningen thuis beïnvloeden het leerklimaat. De school is daarmee niet alleen een plek van leren, maar ook een plek waar de samenleving zich in volle breedte manifesteert.
De opeenstapeling van verantwoordelijkheden leidt tot overbelasting. Steeds vaker vallen docenten uit. De maatschappelijke uitdagingen in het onderwijs zijn te complex en te omvangrijk om door individuele leerkrachten alleen te worden gedragen. Juist in deze tijd vraagt het onderwijs om een gedeelde aanpak: waarin professionals elkaar versterken en in verbinding zijn.
Grenzen aan het individuele handelen
De rol van de studieloopbaanbegeleider, hierna SLB’er, is tegenwoordig bijna niet meer te vergelijken met hoe die ooit bedoeld was. Waar het eerst draaide om lesgeven en leerlingen begeleiden, lijkt de rol nu steeds meer op die van een case manager. SLB’ers moeten contact houden met ouders, schakelen met jeugdzorg en omgaan met ingewikkelde situaties die ver buiten het klaslokaal liggen. En dat allemaal boven op de primaire lesgevende taken.
In ons werk in de zorg en het onderwijs zien we dat dit vraagt om een fundamentele herziening van hoe we het docentschap organiseren en ondersteunen. Niet door nóg meer van individuele docenten te vragen die vervolgens na korte tijd uitstromen, maar door te erkennen dat onderwijs een maatschappelijke opdracht is die collectief gedragen moet worden. Dat begint bij het creëren van een visie die deze realiteit erkent, en die structureel investeert in ondersteuning, samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid.
De oplossing: Meer samenwerking en optreden als collectief
Onze opdrachten in het onderwijs, de zorg en in de wijk laten zien: deze uitdagingen zijn te groot voor één partij. Tijdens een gesprek met een onderwijsleider van een mbo-school werd dit nog eens bevestigd. Ik vroeg hem naar een oplossing voor de grote uitdagingen in zijn werk. Zijn antwoord: Meer samenwerking met welzijnswerk en jongerenorganisaties binnen de schoolteams.
Docenten hebben behoefte aan ondersteuning bij de maatschappelijke verantwoordelijkheden. Welzijnsorganisaties kunnen deze ondersteuning bieden, alleen kan het onderwijs en kunnen individuele leerlingen hen minder goed vinden en andersom. Dit sluit aan bij wat wij in verschillende sectoren ervaren: onderwijs en zorg kunnen het niet alleen, er is een collectieve aanpak nodig. Er is behoefte aan een gedeelde aanpak waarin professionals elkaar kennen, vertrouwen en aanvullen. Niet als losse schakels, maar als één netwerk rondom de leerling. Dat vraagt om structurele samenwerking, korte lijnen en een cultuur waarin het normaal is om hulp te vragen en expertise te delen.
De vindbaarheid van hulp is een knelpunt. Wie moet ik waarvoor hebben? Waar ligt de grens tussen onderwijs en zorg? En hoe zorgen we dat die grens niet leidt tot stilstand?
Een deel van de oplossing ligt in fysieke nabijheid: jeugdzorg en jongerenwerkers die letterlijk in de school rondlopen, gekoppeld aan teams. Niet als externe hulpverleners, maar als onderdeel van het collectief.
Maar ook binnen scholen zelf is beweging nodig. De cultuur onder docenten is vaak gericht op autonomie: “Ik weet hoe het moet en los het zelf op”. Dat is waardevol, maar het belemmert soms samenwerking en het durven loslaten. Tijd maken voor overleg, reflectie en zorg voor jezelf is essentieel. Inzien dat dingen uit handen geven niet betekent dat je faalt, maar dat je samen sterker staat.
Bij Hieroo geloven we dat complexe maatschappelijke vraagstukken alleen opgelost kunnen worden in samenwerking. We adviseren en ondersteunen organisaties bij het bouwen aan duurzame coalities, waarin mensen en partijen elkaar versterken. We werken aan co-creatie: samen ontwerpen, samen uitvoeren, samen leren. Wat mij betreft is het tijd om het systeem opnieuw te tekenen. Niet alleen op papier, maar in de praktijk. Kiezen voor het bij elkaar brengen van verschillende sporen. Samen.
Meer lezen
